تبلیغات

مجله اینترنتی روسپینا - مطالب تجربه های نگهداری نوزاد

مجله اینترنتی روسپینا

روسپینا رابطی بین مادران و نوزادان

روش صحیح حمام کردن نوزاد

استحمام نوزاد، در حفظ سلامتى و رشد او تأثیر بسزایى دارد. کودک پس از هر بار استحمام، نشاط و آرامش خود را به‌دست می آورد، به خوبى شیر مى‌خورد و به راحتى به خواب مى‌رود. همچنین در هنگام استحمام، مادر می تواند بدن کودک را مشاهده کند و از وجود هر گونه التهاب، ورم و یا حالت غیرعادى آگاه شده و در بهبود آن بکوشد.

برای شستن موهای نوزاد می توانید از شامپو بچه یا از همان صابون بچه ای که در شستن بدن کودک به کار می برید، استفاده نمایید. این صابون ها طوری ساخته می شوند که به میزان اسیدیته پوست کودک لطمه ای وارد نمی کنند و به همین دلیل برای شستشوی موها نیز مناسب هستند.
در صورتی که قسمتی از سر نوزاد را لایه قهوه ای رنگ ضخیمی که ناشی از ترشح زیاد چربی است، پوشانده است، قبلا از حمام کردن (حدودا یک ساعت قبل)، ابتدا با مقدار کمی روغن زیتون آن قسمت را به آرامی ماساژ دهید و سپس او را حمام کنید. این لایه قهوه ای بیشتر در پوست سر نوزادهای تازه متولد شده دیده می شود.

توصیه های لازم برای حمام کردن نوزاد
اگر برای اولین بار است که می خواهید کودک را حمام کنید، حتما نکات زیر را مد نظر داشته باشید :

* هرگز زمانی که عجله دارید و یا به دلیل خاصی، عصبی و بی حوصله هستید، کودک را حمام نکنید، زیرا عصبانیت و رفتار خشن مادر نه تنها کودک را از حمام کردن بیزار می کند، بلکه او را نسبت به آب متنفر می نماید.

* لیف زدن محکم و زیاد و نگه داشتن کودک برای مدت زمان طولانی در حمام، او را بی حوصله و بی قرار می کند. پس سعی کنید کودک را با ملایمت و در مدت زمان کوتاه بشویید.

* متخصصین بهترین زمان برای حمام کردن نوزاد را، قبل از خوردن شیر می دانند. بدین ترتیب کودک خواب عمیق تر و بهتری خواهد داشت. استحمام نوزاد درست بعد از شیر خوردن ممکن است سبب استفراغ او شود.

* تشتی را مخصوص حمام کردن کودک تهیه نمایید و هرگز هیچ استفاده دیگری از آن نکنید. قبل از حمام کردن تشت را به خوبی بشویید.

* درجه حرارت آب تشت بایستی باید حدود 37 درجه سانتیگراد باشد (آب گرم باشد، نه داغ). در ابتدا برای مادری که تجربه چندانی ندارد، استفاده از دماسنج های مخصوصی که به همین منظور در داروخانه ها به فروش می رسند، توصیه می شود. با چند بار حمام کردن، مادر می تواند از طریق گذاشتن آرنج دستش در آب درون تشت، گرم و سرد بودن آن را تنظیم نماید.

* قبل از آن که کودک را درون آب تشت قرار دهید، محل ادرار و مدفوع او را با آب به خوبی بشویید.

* اگر می خواهید به تنهایی و بدون کمک شخص دیگری، کودک را حمام کنید، قبلا لباس های او را به ترتیب استفاده، در دسترس خودتان قرار دهید. برای خشک کردن او، حوله نسبتا بزرگی را در نظر بگیرید. شامپو و صابون بچه و یک لیف نرم مخصوص بچه را نیز در کنار تشت آماده داشته باشید.

* حمام کردن روزانه کودک بسیار ایده آل است، در این صورت تنها یک شستشوی چند دقیقه ای کافی خواهد بود.

* حمام کردن کودک حتی زمانی که دچار سرماخوردگی شده است و یا تب دارد، هیچ گونه اشکالی ندارد، تنها کافی است دقت کنید تا هوای اتاق گرم باشد.

* هنگام حمام کردن نوزادان پسر، پوست روی آلت را به آرامی کمی عقب زده و سریعا شستشو دهید. در مورد نوزادان دختر، شستشوی این قسمت حساس از بدن را با حرکت دست از سمت جلو به عقب انجام دهید تا از عفونت این قسمت جلوگیری شود.
موقع شستن سر نوزاد مراقب باشید تا آب وارد گوش های او نشود ، زیرا با ورود آب امکان عفونت و گرفتگی گوش وجود خواهد داشت. همچنین نگذارید آب وارد دهان و بینی او شود، چون احتمال خفگی و قطع تنفس نوزاد وجود دارد.

* هرگز به طور ناگهانی بدن کودک را وارد آب تشت نکنید. همانطور که او را مانند حالت شیر دادن در بغل گرفته اید و با دست چپ، پای راست او را از قسمت ران به خوبی چسبیده اید، با دست راست آرام آرام ابتدا بر روی پاهای نوزاد و سپس سینه او آب بریزید.

* شستشوی کودک باید به آرامی و با حوصله انجام گیرد. کودکان و به خصوص نوزادان از حرکات خشن و ناگهانی به شدت وحشت دارند.

* طی حمام کردن، مرتبا با او حرف بزنید. حتی در صورتگریه کردن کودک، شما باز هم آرامش و خونسردی خود را حفظ کرده و او را از سخنان محبت آمیز خود محروم نسازید. نوزاد به خوبی، ملایمت و خشم مادر را تشخیص داده و نسبت به آن ژس العمل نشان می دهد.

برای حمام کردن نوزاد به ترتیب زیر عمل کنید:
1- ابتدا سر نوزاد را بر روی دست تان تکیه داده و کتف او را به خوبی بچسبید و خیلی آرام او را از قسمت پاها وارد آب درون تشت کنید. با کمک دست آزادتان، صورت او را با آب بشویید (برای شستن صورت نوزاد، نیازی به صابون نیست).

2- با کمک لیف نرم و صابونی شده، روی سینه ، زیر بغل ، شکم و دست ها و پاهای کودک را بشویید.

3- برای شستن سر نوزاد، در حالی که پشت سر او را به قسمت ساق دست تان تکیه داده اید، ران او را خوب و مطمئن بچسبید و سپس دست دیگرتان را به شامپوی مخصوص بچه آغشته کرده و با حرکات ملایم و دایره ای شکل سر او را شستشو دهید. برای آبکشی هم، سر نوزاد را کمی به عقب برده و آب را به آرامی از جلوی سر به سمت عقب سر بریزید تا آب وارد چشم ها و بینی و گوش او نشود.

4- برای شستشوی قسمت پشت و کمر، نوزاد را به پشت برگردانید و در حالی که سینه او را به روی ساق دست تان تکیه داده اید، زیر بغل او را بگیرید و با دست دیگر به آرامی لیف را روی پشت و کمرش بکشید.

5- همان طور که کودک را به خوبی گرفته اید، او را آبکشی کنید. سپس کودک را بر روی حوله ای که قبلا به همین منظور پهن کرده اید، قرار داده و حوله را دور بدن او بپیچید.

6- زیر بغل، زیر گردن و لا به لای تاخوردگی های پوست بدن نوزاد را به خوبی خشک کنید و لباس بپوشانید. مرطوب ماندن لابلای پوست باعث بروز عفونت قارچی می شود.

7- در فصل گرما، بعد از حمام کردن و خشک کردن نوزاد، اجازه دهید چند دقیقه ای آزاد و بدون لباس دست و پا بزند.

هنگام حمام کردن نوزاد به چه نکاتی باید توجه کرد؟

مادران تازه‌کار یا زنانی که قصد مادر شدن دارند، همیشه این نگرانی را دارند که چگونه 

نوزاد تازه به دنیا آمده خود را حمام کنند. معمولا یک مادربزرگ مهربان و دلسوز هست که با 

استفاده از تجربه بزرگ کردن چندین فرزند، با عشق و علاقه نوه کوچک خود را حمام 

می‌کند. با این حال مادران تازه‌کار هم باید حمام کردن نوزادشان را یاد بگیرند و بی‌ترس از 

لیز خوردن بچه یا آسیب رساندن به او، دلبندشان را حمام کنند و از این کار لذت ببرند. پس 

به جای نگرانی و ترسیدن، قلق‌های حمام کرد نوزادتان را یاد بگیرید. دکتر مهتا فاطمه بصیر 

درباره حمام کردن نوزاد توضیح می‌دهد.


شروع با آرامش

کار را با آرامش شروع کنید. اگر شما مضطرب و نگران باشید علاوه بر اینکه روی کار مسلط 

نیستید، نوزادتان هم متوجه وخامت اوضاع می‌شود و این ممکن است او را هم نگران کند و 

خاطره ناخوشایندی از حمام کردن در ذهن او باقی بگذارد. این موضوع کار شما را برای 

حمامهای بعدی سخت می‌کند.

حمام کردن نوزاد می‌تواند فرصت خوبی برای لذت بردن شما و او و ایجاد یک فضای بسیار 

مفرح باشد. پس با آرامش شروع کنید. برای داشتن آرامش بهتر است همه وسایلی را که 

ممکن است لازم داشته باشید، در اطراف خود و در دسترس قرار دهید. از یک شخص 

دیگری مثلا همسرتان بخواهید که در زمان حمام کردن در نزدیکی شما حضور داشته باشید 

که اگر به چیزی احتیاج داشتید در اختیارتان قرار دهد. این کار به خصوص در اولین تجربه‌های 

حمام کردن لازم است. حتما لباس به تن داشته باشید که نوزاد روی پای شما لیز نخورد.


ترتیب شستشوی اعضا

از چشم و صورتش شروع کنید. یک پنبه خیس از آب گرم را به آرامی روی صورت نوزاد بکشید.

سپس نوبت به سر می‌رسد. برای این کار سر او را به سمت خود نگه دارید و با یک دست 

بگیرید، بدن نوزاد روی پای شماست بنابراین دست دیگر شما آزاد است تا با آن سر نوزاد را 

با شامپو بشویید و خشک کنید. برای آبکشی کردن موهایش جریان آب را روی صورت او 

رها نکنید، ممکن است باعث ناراحتی او و حتی کبودی‌اش شود.

سر را حتما خشک کنید سپس سراغ سر، گردن، زیربغل، سینه و شکم نوزاد بروید. خشک 

کردن سر از سرما خوردن نوزاد جلوگیری می‌کند. با یك پارچه یا لیف بسیار نرم و به آرامی 

با صابون این ناحیه‌ها را بشویید و به همین نحو پشت او را نیز تمیز و خشک کنید. بعد از 

شستن بدن، فوری او را درون حوله بپیچید و خشک کنید.


چند هشدار:
- برای خشک کردن گوشها از "گوش پاک کن" استفاده نکنید.
- 2 یا حداکثر 3 بارحمام در هفته برای نوزاد کافی است، از شستشوی روزانه او اجتناب کنید.
- زمان مناسب برای حمام کردن نوزاد بین 5 تا 10 دقیقه است.
- هرگز نوزاد را هنگام حمام کردن تنها نگذارید.

حمام کردن درون وان یا لگن

اگر ناف نوزادتان افتاده است می‌توانید او را داخل وان یا لگن مخصوص کوچک قرار دهید. در 

هفته اول تولد و تا زمانی که ناف نیفتاده و یا محل ختنه بهبود پیدا نکرده است، او را در وان 

یا لگن قرار ندهید چرا که موجب عفونت می‌شود.

البته حرارت آب داخل لگن را با آرنج خود چک کنید. حتما از آب گرم (حدود 30 -40 درجه) و 

صابون یا شامپوی مخصوص بچه استفاده کنید. دمای محل استحمام باید مناسب (حد اقل 

25 درجه) باشد.

نوزاد را به محض برهنه کردن و بدون اتلاف وقت در آب گرم ساده (بدون کف صابون) غوطه ور 

کنید، درحالیکه سر و گردن وی را با یک دست خود ، خارج آب نگه داشته‌اید. در صورتیکه در 

آب غوطه ور شدن برای نوزاد لذت بخش است می‌توان مدت استحمام را طولانی‌ترکرد.


از چه صابونی استفاده شود؟

پوست نوزادان و شیرخواران حساس و خشک است. بنابراین برای نوزادان زیر یک سال 

نباید از صابون بزرگسالان و حتی صابون کودکان بزرگتر از سن نوزادی استفاده کرد. ممکن 

است برای پوست او مضر باشد. شامپوی مخصوص بچه از مواد ملایم تهیه شده و به 

پوست او صدمه نمی‌زند و چشم‌های او را نمی‌سوزاند. البته می‌توانید شامپوی بچه را 

برای شستشوی بدن نیز مورد استفاده قرار دهید.


تمیز کردن بند ناف

به هیچ وجه برای تمیز کردن بند ناف از الکل استفاده نکنید. چرا که تاثیری در جلوگیری از 

عفونی شدن و خشک شدن ناف ندارد. ناف را با آب ولرم و صابون ملایم به آرامی شسته و 

خشک کنید. مراقب باشید ناف در اثر فشار یا ضربه یا مرطوب شدن بیش از حد نیافتد. کلا 

بند ناف را همیشه خشک نگه دارید.


روغن زدن بعد از حمام
-
خشک بودن پوست نوزاد شما طبیعی است. با این حال خوب است که پس از حمام کردن 

بدن او را چرب کنید تا لذت حمام کردنش بیشتر شود. می‌توانید از روغن بچه و روغن‌های 

مایع گیاهی خوراکی ( زیتون، بادام شیرین، آفتاب گردان و غیره) برای کاهش خشکی 

پوست و جلوگیری از پوسته پوسته شدن بدنش و نرم کردن پوست صورت او استفاده کنید. 

مراقب باشید روغن وارد چشم و دهانش نشود.

هنگام چرب کردن بدن نوزاد او را روی سطح هموار و باثباتی قرار دهید تا چربی دست شما و 
بدن او موجب لیز خوردنش نشود.
- همزمان که بدنش را چرب می‌کنید به آرامی و با ملایمت او را ماساژ دهید. لمس بدن 

نوزاد توسط پدر یا مادر احساس امنیت، راحتی و حتی "مورد علاقه بودن" و رفاه کلی را در 

او بیشتر می‌کند. ضمن اینکه ماساژ آرام و صحیح بر ضریب هوشی و تکامل کودک موثر 

است.

- امروزه محصولات مختلفی برای مراقبت از پوست نوزاد در بازار وجود دارد. مراقب باشید 

موادی که برای قوام دادن یا معطر کردن این محصولات به آن افزوده می‌شود ممکن است 

ایجاد حساسیت کند یا باعث تحریک پوست نوزاد شود.

زمان حمام کردن و مراقبتهای بعد از آن هر چند کوتاه است اما می‌تواند تاثیر بسیار قوی 

بر رشد شخصیتی و عاطفی نوزاد بگذارد. ارتباط بسیار نزدیک با مادر یا پدر برای او 

لذت‌بخش و آرام‌کننده است. ضمن اینکه شما می‌توانید همزمان با حمام کردن نوزاد 

دلبندتان برایش شعر بخوانید، با او حرف بزنید و حتی برایش توضیح دهید که دارید چه کاری 

انجام می‌دهید. در این صورت شما از زمان حمام کردن نوزاد برای آموزش مهارتهای زبانی به او استفاده کرده‌اید.

بی قراری پس از واکسن را چه باید کرد؟

یکی از دردناک ترین اقداماتی که والدین مجبورند برای فرزندشان انجام دهند تحمل گریه 

ها و بی قراری های او بعد از واکسیناسیون است. کودک شما در بدو تولد، ۲،۴، ۶، ۱۲ 

ماهگی باید واکسن سه گانه سرخجه، کزاز و سیاه سرفه را روی رانش بزند و متحمل درد 

شود. کودک ممکن است بعد واکسیناسیون چندان بی تابی نکند، اما برخی بچه ها چند ساعت بی وقفه جیغ می زنند.

پرستاری که این تزریق را انجام می دهد ممکن است توصیه کند برای کاهش درد فرزندتان 

قطره استامینوفن استفاده کنید. یادتان باشد این قطره دوز مشخصی برای استفاده دارد و 

نباید برای ساکت کردن فرزندتان هر چقدر دل تان خواست به او استامینوفن بدهید.

نباید برای پیشگیری از تب به فرزندتان قطره استامینوفن بدهید، بلکه اگر متوجه شدید دچار 

درد و تب شدید است تنها به مدت ۴۸ ساعت آن هم هر ۶ ساعت( در صورت تب خیلی 

شدید) و هر ۸ ساعت ( برای تب خفیف) یک بار آن هم ۵ تا ۱۰ قطره کافی است. تاکید می 

کنم استامینوفن را بیشتر از این مقدار به فرزندتان ندهید. هشدار دوم این که هیچ داروی 

دیگری را سر خود به فرزندتان نخورانید. برای پیشگیری از اختلال در اثر واکسن بهتر است 

محل درد را کمپرس سرد یا یخ بگذارید. مطمئنا تحمل جیغ های فرزندتان بی اندازه مشکل 

است. برای آرام کردنش می توانید او را در آغوش بگیرید تا احساس امنیت کند. دمای خانه 

را در حد متعادل نگه دارید و سکوت را برقرار کنید تا راحت بخوابد و ۴۸ ساعت از زمان واکسیناسیون بگذرد.

واکسن های روتین نوزاد

جداول واکسیناسیون و برنامه ریزی آن در زمینه بهداشت منطقه و کشور های مختلف 

متفاوت می باشد بنابراین چگونگی واکسیناسیون بستگی به شرایط جوامع مختلف از نظر 

ضروری یا غیر ضروری بودن متفاوت می باشد.در نوزادان تولد معمولا واکسن تزریق نمی 

شود علت آن وجود آنتی بادی هایی است که از مادر و از طریق جفت به نوزاد منتقل شده 

و مصونیت پاسیو ایجاد می کند اما در برخی از کشور ها از جمله ایران دو واکسن ممکن 

است در بدو تولد تزریق شود:

- تزریق واکسن هپاتیت B که علت آن عدم واکسیناسیون گسترده در بالغین و امکان مصون 

نبودن مادر می باشد

- واکسن ب س ژ BCG ٬ زیرا اولا درصد آلودگی بالا است و ثانیا بر علیه میکروب سل ٬ آنتی 

بادی ساخته نمی شود تا از طریق جفت به جنین منتقل شود.

- از دیگر واکسن های تزریق شده در بدو تولد واکسن فلج اطفال جهت ایجاد ایمنی موضعی در روده نوزاد می باشد .

اما بطور کلی واکسیناسیون معمولا از ۴۵ روزگی تا دوماهگی ( نوزاد دو ماهه ) شروع می شود.

واکسن سه گانه دیفتری ٬ کزاز ٬ سیاه سرفه ( DPT )

این واکسن در پنج نوبت تزریق می شود بصورت سه نوبت اصلی و دو نوبت یادآور از ۴۵ 

روزگی یا دو ماهگی و بعد هر دو ماه تکرار می شود. تزریق یاد آور اول در ۱.۵ سالگی و 

یادآور دوم بصورت دوگانه ( با حذف سیاه سرفه ) در ۴ تا ۶ سالگی تزریق می شود. نوع 

واکسن در مورد کزاز و دیفتری توکسوئید و در مورد سیاه سرفه میکروب کشته شده است 

تزریق واکسن بصورت داخل عضلانی ( IM ) می باشد مقدار واکسن ۰.۵cc و محل تزریق 

قسمت قدامی بالای دست ٬ عضله دلتوئید بازو می باشد. در شیر خواران تزریق در ناحیه 

قدامی طرفی ران با سوزن عضلانی ۲۰ تا ۲۲ انجام می شود

واکسن دیفتری و کزاز در ایران در موسسه حصارک کرج تهیه می شود که از ایمنی زایی 

خوبی برخوردار است . واکسن های دیفتری و کزاز معمولا عارضه ای ندارند اما سیاه سرفه 

عوارضی مانند تب دارد که گاهی تا ۴۰ درجه نیز می رسدکه ممکن است با تشنج همراه باشد.

ممکن است جذب واکسن کند صورت گیرد و واکنشهای موضعی تا چند هفته باقی بمانند . 

در صورتی که کودک تا سن هفت سالگی واکسن سه گانه را دریافت نکرده باشد باید 

واکسن دوگانه نوع بالغین ( DT ) تزریق شود. دوام مصونیت با واکسن کزاز ۵ الی ۱۰ سال 

می باشد و در مواقع خطرناک تزریق یادآور ضروری می باشد.

واکسن فلج اطفال ( پولیومیلیت )

نوع کشته شده این واکسن که به نام واکسن سالک معروف است امروزه کاربرد ندارد 

ویروس زنده ضعیف شده بنام سابین کاربرد وسیعی دارد. این واکسن از نوع خوراکی است 

که در دهان اطفال چکانده می شود ( OPV ) این واکسن به همراه واکسن سه گانه در سه 

دوز ( ۲-۴ و ۶ ماهگی ) و دو دوز یادآور در ۱.۵ سالگی و ۴ تا ۶ سالگی استفاده می شود. 

واکسن خوراکی بصورت تری والان که هر سه نوع ویروس را بصورت ضعیف شده دارد بکار می رود .

بیماری فلج اطفال یا پولیو در واقع به علت استفاده از آب لوله کشی و بهداشت آب در 

جوامع پیشرفته به دلیل وجود ویروسهای غیر بیماری زا در آب رودخانه ها و چاه ها می 

باشد لذا در ضورتی که افراد واکسینه نشده باشند احتمال ابتلا در بزرگسالی نیز وجود 

خواهد داشت.معمولا در بزرگسالان جهت واکسینه شدن از نوع سالک استفاده می شود 

که با کشت در کلیه میمون و کشته شدن توسط فرمالین بدست می اید . چنانچه کودک 

دچار اسهال و یا بیماریهای روده ای باشد واکسیناسیون پولیو نباید انجام شود

واکسن سرخک

این واکسن از ویروس زنده ضعیف شده و به روش کشت سلولی روی سلولهای گوساله 

بدست آمده است . در ایران در موسسه رازی حصارک تهیه می شود.

دوز کامل واکسن یک می باشد که در ۱۲ ماهگی بصورت زیر جلدی ( SC ) تزریق می 

شود ( زاویه سوزن در تزریق زیر جلدی ۴۵ درجه می باشد ) واکسن سرخک را گاهی به 

منظور پیشگیری ٬ در سن زیر یک سالگی هم تزریق می کنند ( ۷ یا ۹ ماهگی ) اما 

واکسیناسیون اصلی همان ۱۲ ماهگی است . عوارض تزریق آن تب ٬ بثورات پوستی که 

معمولا ۶ روز پس از تزریق ظاهر شده تا ۵ روز به طول می انجامند . از عوارض نادر آن 

آنسفالومیلیت است که شیوع آن یک در میلیون می باشد . از تزریق همزمان واکسن 

سرخک و پولیو باید خود داری نمود .

واکسن سرخک را همراه با دو واکسن اوریون و سرخجه به نام سه گانه یا MMR نیز تزریق می نمایند .

واکسن اوریون

واکسن اوریون به صورت نوع کشته شده که مصونیت آن قابل اعتماد نیست و واکسن با 

ویروس زنده ضعیف شده می باشد . عوارض آن تب ٬ تشنج ٬ تورم مختصر غدد بناگوشی 
وگاهی هم آلرژی است . قدرت ایجاد مصونیت حداکثر ۷۰ درصد است ( این واکسن وارداتی است )


واکسن سرخجه

واکسن دو بصورت کشته شده ( که مصونیت غیر پایداری ایجاد می نماید ) و ویروس زنده 

ضعیف شده ( که مصونیت خوبی ایجاد می نماید ) می باشد .

بهترین سن جهت واکسیناسیون ۱۲ ماهگی است اما به دلیل آنکه ابتلا به سرخجه در 

ودران بارداری موجب سقط جنین ( در سه ماهه اول ) و یا ناهنجاریهای مادرزادی ی شود 

توصه می گردد که دختران قبل از سنین ازدواج مجددا برعلیه سرخجه واکسینه گردند . از 

طرفی تا سه ماه بعد از واکسینه شدن از بارداری باید پرهیز شود . واکسیناسیون در سه 

ماهه اول بارداری موجب ناراحتی های چشمی و کاتاراکت مادرزادی می شود ( 

واکسیناسیون بر علیه سرخجه و اوریون اجباری نیست )


واکسن ب س ژ ( BCG )

واکسن BCG جهت پیشگیری از ابتلا به سل بکار می رود تزریق واکسن اجباری نیست اما 

در برخی از کشور ها مانند ایران به علت شیوع و آلودگی بیشتر تزریق می گردد این 

واکسن زنده بوده و از کشت ۱۳ ساله مایکوباکتریومبوویس روی محیط حاوی صفرا بدست 

می آید و باعث مقاومت به میکروب سل بیماریزا ( باسیل کخ ) خواهد شد . تزریق واکسن 

در بدو تولد و بصورت ( ID ) داخل جلدی و مقدار آن ۰.۱cc از محلول BCG می باشد. دوام 

واکسن ۶ الی ۷ سال و در صورت لزوم تکرار خواهد شد .ایمنی زایی آن ۵۰ تا ۸۰ درصد 

است تزریق واکسن در افرادی که در تماس با افراد مسلول هستند صورت می گیرد و قبل از 

تزریق باید تست جلدی توبرکولین یا تست مانتو در آنها منفی شده باشد هر چند امروزه به 

دلیل لزوم زمینه ژنتیکی برای پاسخگویی به تست ٬ در همه افراد ممکن است این تست مثبت نشود.

واکسن BCG در موسسه پاستور و بصورت لیوفیلیزه تهیه می شود.محلول توبرکولین که 

برای تست توبرکولین یا تست مانتو یا تست BCG به کار می رود عصاره کشت میکروب سل 

است که به آن محلول PPD می گویند و در موسسه رازی حصارک تهیه می شده تزریق آن 

بصورت داخل جلدی و با سرنگ توبرکولین و به مقدار ۰.۱cc ( معادل ۰.۲ یا ۰.۵ میلی گرم 

)بصورت موازی با پوست و زاویه ۱۵ درجه در قسمت داخلی ساعد تزریق می شود

مثبت شدن تست بعد از ۷۲ ساعت بصورت تورم قرمز سفتی به قطر بیش از ۸mm ظاهر 

می شود. درر اطفالی که واکسن BCG تزریق نکرده اند در صورت منفی شدن تست مانتو 

نیازی به تزریق واکسن نیست و در صورت مثبت شدن باید علت را بررسی نمود .

مراحل رشد و تکامل طبیعی كودك از وزن و قد کودک تا...

یکی از تغییرات آشکار و قابل توجه در سال اول زندگی، رشد جسمانی بچه است . سال اول زندگی زمان بروز تغییرات متحیر کننده است که در آن نوزادان 25 سانتی‌متر از نظر طول رشد کرده و وزنشان نسبت به زمانِ تولد 3 برابر می‌شود.
به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، پس از سال اول کودک دیگر به این سرعت رشد نمی‌کند و این امری طبیعی است .

در زیر نکات مهمی در رابطه با اینکه مقدار و سرعت رشد کودکتان چقدر باید باشد ذکر می گردد:


● فقط به افزایش وزن فکر نکنید:
در یک یا چند هفته اول بعد از تولد نوزاد، ۱۰درصد از وزن او کاهش می‌یابد. اما دوباره خیلی زود این وزن از دست رفته را باز می‌یابد. به همین دلیل پزشکان اطفال انتظار دارند وزن نوزاد تا ویزیت ۴ماهگی ۲برابر شود و تا اولین تولدشان این وزن را به سه برابر برسانند.


● جدول رشد شروع خوبی است:
پزشک کودکتان رشد او را در جدول قد و وزن بررسی می‌کند. در هر بار معاینه منحنی رشد او باید به سمت بالا بوده و در یک بار ویزیت جهش ناگهانی نداشته باشد (برای مثال از صدک ۱۰به صدک ۵۰).


● ژن‌ها نیز نقش دارند:
در حالی که صدک‌های قد و وزن معمولاً در یک حوزه قرار دارند، ژنتیک نقش بزرگی ایفا می‌کند. اگر پدرش یا شما قد بلندی داشته باشید، تعجبی ندارد که قد نوزادتان در صدک نودم و وزن او در صدک پنجاهم باشد.


● وزن هنگام تولد نوزاد بستگی به عوامل مختلفی دارد از جمله:
۱- طول مدت حاملگی : هر چه نوزاد نزدیک تر به پایان نه ماهگی متولد شود وزن بیشتری دارد. بیشترین وزن گیری نوزاد در ۳ ماه آخر حاملگی است.
۲- اندازه جثه والدین: اگر والدین به طور غیر معمول جثه ریز یا درشت داشته باشند، نوزاد هم ممکن است بزرگ تر یا کوچک تر از حد معمول متولد شود.
۳- عوارض در حین حاملگی : اگر فشار خون مادر بالا بوده و یا بیماری های دیگری در طول حاملگی داشته باشد، نوزاد ممکن است وزن تولد کم تر از معمول داشته باشد و بر عکس چنانچه مادر در طول بارداری مبتلا به بیماری قند (دیابت) باشد نوزاد او ممکن است درشت‎تر از نوزادان دیگر متولد شود.
۴- تغذیه در طول حاملگی : اگر جنینی در داخل رحم به دلیل تغذیه ناکافی مادر یا بیماری های مادر در حین حاملگی تغذیه مناسبی نداشته باشد، با وزن کمتر از حالت طبیعی متولد خواهد شد.
۵- استعمال دخانیات یا مصرف الکل و یا سایر داروهای غیر مجاز در طول مدت حاملگی توسط مادر: چنانچه مادر در طول مدت حاملگی به مصرف هر یک از این مواد ذکر شده معتاد باشد، نوزاد به هنگام تولد وزن کمتر از معمول خواهد داشت.
برخی از نوزادان که جثه درشت تر یا کوچک تر از حد معمول دارند ممکن است در سازگاری و انطباق با زندگی خارج رحمی دچار مشکلات فراوان شوند. برای اینکه پزشک متخصص نوزادان متوجه شود که وزن تولد نوزاد کمتر یا بیش تر از حد طبیعی است، از منحنی رشد استفاده می کند و با استفاده از منحنی رشد پایش رشد کودک را کنترل می نماید
در هنگام ترخیص از بیمارستان به مادر کارت پایش رشد را تحویل می دهند. در این کارت، اندازه وزن، قد و دور سر نوزاد در منحنی رشد علامت گذاری شده است. شما هر بار که نوزاد را نزد پزشک اطفال می برید باید کارت پایش را همراه داشته باشید تا پزشک در هر معاینه بالینی ، قد، وزن و دور سر کودک را اندازه گیری کرده و در کارت منحنی رشد ترسیم نماید.



● پایش رشد کودک
توزین منظم کودک، رسم منحنی رشد و اقدامات به موقع و لازم جهت بهبود وضعیت رشد کودک را پایش رشد می گویند.
این اقدام آسان ترین شیوه پی بردن به چگونگی رشد و در حقیقت ارزیابی سلامت کودک است. سازمان جهانی بهداشت توصیه می‎کند که وزن کودکان تا سن ۳۶ ماهگی هر ماه اندازه‎گیری و میزان رشد آنان ارزیابی شود. در کشور ما معمولا کودکان را در سال اول زندگی هر ۲ ماه یک بار، در سال دوم زندگی هر دو ماه یک بار در سال سوم هر سه ماه یک بار وزن می کنند.


● اهمیت پایش رشد
پایش رشد بهترین وسیله برای پی بردن به کفایت تغذیه کودک و بهترین راه اطمینان یافتن از سلامت و رشد مطلوب اوست . هر انحرافی در وضعیت رشد کودک ایجاد شود چون خیلی زود تشخیص داده می شود می توان آن را سریع‎تر اصلاح و از تداوم آن جلوگیری نمود.


● کارت پایش رشد
برای پایش رشد باید از کارت پایش رشد استفاده کرد که در حقیقت آینه سلامت کودک و اساس مراقبت از رشد اوست . کارت پایش رشد دارای حداقل سه خط منحنی به عنوان مرجع و خطوط افقی و عمودی است که خطوط افقی مربوط به سن کودک و بر حسب ماه و خطوط عمودی مربوط به وزن کودک و بر حسب کیلوگرم است.
در هر مراجعه اول کودک به دقت وزن می شود سپس سن دقیق او به ماه به روی خط افقی و وزن او بر روی محور عمودی تعیین می‎گردد، آن‎گاه از تلاقی خط عمودی که از نقطه سن کودک به بالا می رود با خط افقی که از نقطه وزن او به داخل منحنی می رود نقطه ای به دست می آید که در کارت پایش رشد ثبت می شود. ضمن مراجعات مکرر در زمانهایی که قبلاً به آنها اشاره شد و اتصال این نقاط بر روی کارت،منحنی رشد کودک ترسیم می شود.
همزمان با اندازه گیری وزن و رسم منحنی لازم است قد و دور سر کودک نیز اندازه گیری و روی منحنی مربوطه علامت گذاری و منحنی آن دو نیز رسم شود.


● رشد طبیعی
منحنی رشد طبیعی باید پیوسته موازی یکی از خطوط کارت پایش رشد و در ادامه منحنی خود کودک پیش رفته و در فاصله منحنی پایین و منحنی بالای کارت پایش رشد قرار گیرد. قابل ذکر است که منحنی همیشه کاملاً صاف و یکنواخت نیست و ممکن است با نواسانات جزیی همراه باشد.


● انحراف از رشد طبیعی
انحراف از رشد طبیعی شامل موارد زیر است:
۱- رشد کند یا عدم افزایش مناسب وزن در مدت زمان مشخص : افزایش وزن این کودکان کندتر از حالت طبیعی است، یعنی با اینکه مسیر منحنی رشد کودک بالارونده است اما شیب آن ملایم تر از منحنی مرجع است، علامت هشدار دهنده ای است که نیاز به مراقبت ویژه دارد.
۲- توقف یا ایست رشد، در این کودکان برای مدتی وزن افزایش پیدا نمی کند که نیاز به بررسی و مراقبت ویژه و پیگیری زود به زود دارد.
۳- مسیر منحنی رشد کودک پایین رونده است. نمایان گر کاهش رشد که ممکن است ناگهانی یا تدریجی باشد و پیگیری و اقدام فوری را می طلبد.
۴- اضافه وزن بیش از اندازه: رشد کودک از روند رشد طبیعی بیشتر است. این پدیده به علت تغذیه بیش از حد به وجود می آید و اگر تداوم داشته باشد باید مورد بررسی قرار گیرد.


● مراحل تکامل طبیعی كودك
ابتدای تولد: بیشتر اوقات خوابیده است می تواند شیر بخورد با هر چیز ناراحت كننده ای گریه می كند.

شش هفتگی: اشیا؛ را نگاه می كند. وقتی با او صحبت می كنیم شروع به تبسم می كند. روی شكم می خوابد. وقتی او را از حالت خوابیده می نشانیم، گردن خود را نمی تواند راست بگیرد (گردن نمی گیرد)

سه ماهگی:خود به خود می خندد. چیز متحرك را با چشم دنبال می كند. گردن می گیرد. وقتی چیزی در دست او می گذارید آنرا می گیرد.

شش ماهگی:با كمك می نشیند. چیزی را از دست به دست دیگر می دهد.

هفت ماهگی :
اكثركودكان :
* بدون كمك می نشیند.
* با حركتی جارویی شكل خود را بطرف اشیا می كشد.
* اصوات را تقلید می كند.
و نیمی از كودكان :
* سیلاب هارا كنارهم می گذارد و صداهایی شبیه یك لغت می سازد.
* آغاز خزیدن یا خود را به جلو كشیدن.

و تعداد كمی از كودكان :
* با گرفتن دست به چیزی می تواند بایستد.
* دست را به حالت خداحافظی تكان می دهد.
* اشیا را به هم می كوبد.


هشت ماهگی :
اكثركودكان :
* به هر دو والد دادا و ماما خطاب می كند (اختصاصی نیست).
* آغاز خزیدن.
* اشیا را از یك دست به دست دیگر می دهد.
و نیمی از كودكان :
* با گرفتن دست به چیزی می تواند بایستد.
* بخوبی می خزد.
* به اشیا اشاره می كند.
و تعداد كمی از كودكان :
* خود را برای ایستادن به حالت كشیده در می آورد، دور خانه می گردد.
* اشیا را با شست دست و انگشتان بر می دارد (حالت نیشگونی).
* در خواست های خود را با ژست مخصوص نشان می دهد.


نه ماهگی :
نه ماهگی:به خوبی می نشیند. می خزد و تلاش می كند كه بایستد و ماما و بابا میگوید. با دست بای بای می كند. بطری شیر خود را می تواند با دست بگیرد و نگه دارد.
اكثركودكان :
* سیلابل ها را كنار هم می گذارد و صدا های شبیه یك لغت می سازد.
* با گرفتن دست به چیزی می تواند بایستد.
و نیمی از كودكان :
* برای برداشتن اشیا از حركت شست در مقابل انگشتان استفاده می كند (حركت نیشگونی).
* با گرفتن دست به مبل ها دور اتاق می گردد.
* اشیا را بهم می كوبد.
و تعداد كمی از كودكان :
* به والد اختصاصی به طور صحیح دادا و ماما خطاب می كند.



ده ماهگی :
اكثركودكان :
* دست را به حالت خداحافظی تكان می دهد.
* اشیا را با حركت نیشگونی بر می دارد.
* بخوبی می خزددور خانه می گردد.
و نیمی از كودكان :
* به والد اختصاصی به طور صحیح دادا و ماما خطاب می كند.
* به نام خود جواب می دهد و مفهوم كلمه نه را می فهمد.
* درخواست های خود را با ژست مخصوص نشان می دهد.
و تعداد كمی :
* با فنجان می نوشد.
* برای چند ثانیه بدون كمك می ایستد.
* می تواند اشیا را درون یك ظرف بریزد.


یازده ماهگی :
اكثركودكان :
* به والد اختصاصی به طور صحیح دادا و ماما خطاب می كند.
* برای چند ثانیه می تواند بدون كمك بایستد.
و نیمی از كودكان :
* حركات دیگران را تقلید می كند.
* می تواند اشیا را درون یك ظرف بریزد.
* دستورات ساده را می فهمد.
و تعداد كمی از كودكان :
* بافنجان می نوشد.
* به غیر از دادا و ماما یك كلمه دیگر می گوید.
* در حالت ایستاده خم می شود.



دوازده ماه یا یك سالگی :
وقتی دست او را می گیرید راه می رود. چند كلمه می گوید. كمك می كند تا به او لباس بپوشانید.
و اكثركودكان :
* حركات دیگران را تقلید می كند.
* اصواتی شبیه لغت از دهان خارج می كند.
* درخواست های خود را با ژست مخصوص نشان می دهد.
و نیمی از كودكان :
* به غیر از دادا و ماما یك كلمه دیگر می گوید.
* چند قدم بر می دارد
* دستورات ساده را می فهمد و به آن ها پاسخ می دهد.
و تعداد كمی از كودكان :
* با مداد رنگی خط می كشد.
* بخوبی راه می رود.
* به غیر از دادا و ماما 2 كلمه دیگر هم می گوید.



هجده ماهگی: خوب راه می رود. از پله ها بالا می رود. كتاب را به صورت چند برگی چند برگ ورق می زند (البته پاره هم می كند.) می تواند حدود 10 كلمه را بگوید تا اندازه ای خودش غذا می خورد.

دو سالگی: خوب می دود به تنهایی از پله ها بالا و پایین می رود. كتاب را یك برگ یك برگ ورق می زند. لباسهای ساده را خودش می پوشد و جملات دو یا سه كلمه ای می سازد. نیاز به دستشوئی را می گوید.


سه سالگی: سه چرخه سوار می شود. خودش لباس می پوشد ولی دكمه ها را نمی تواند ببندد. تا 10 شماره می شمارد كلمات جمع را می تواند بكار برد. سئوال می كند. خودش غذا می خورد.


چهار سالگی: با پاهای متناوب از پله ها بالا و پایین می رود (قبلا“ یك پا یك پا این كار را می كرده است.) یك توپ را می تواند بالا بیندازد روی یك پا می ایستد (لی لی می كند.) یك رنگ را حد اقل می شناسد. دست و صورت خود را خودش می شوید. برای شستشو در دستشوئی كمك می گیرد.


پنج سالگی: از شكل یك مثلث می تواند كپی كند و آنرا رسم كند. توپ را می گیرد و پرت می كند، چهار رنگ را می شناسد. بدون كمك لباسهایش را می پوشد و درمی آورد.

جدول رشد و تکامل از تولد تا 6 ماهگی

سن كودك مهارتهای اصلی 
(اكثركودكان انجام می دهند) مهارتهای اضافی 
(نیمی از كودكان انجام می دهند) مهارتهای پیشرفته 
(تعداد كمی از كودكان انجام می دهند) 


1ماهگی
سر را بالا می گیرد 
به صدا پاسخ می دهد 
به صورتها خیره میشود 
اشیا را دنبال می كند 
اصوات اوه و آه ازحلق خارج می سازد 
قادر به دیدن طرح های سیاه و سفید است 
لبخند می زند 
می خندد 
سر را با زاویه 45 درجه نگه می دارد 


دو ماهگی
ازحلق خود اصواتی خارج می كند 
اشیا را دنبال می كند 
سر را برای مدت كوتاهی نگه می دارد 
لبخند می زند و می خندد 
سر را با زاویه 45 درجه نگه می دارد 
حركاتش نرمتر می شود 
سررا دائم نگه می دارد 
وزنش را روی پا تحمل می كند 
ممكن است سر و شانه را كمی بلند كند 



سه ماهگی
می خندد 
سر را بطور دائم نگه می دارد 
صورت و بوی شما را تشخیص می دهد 
جیغ میزند 
صدای شما را تشخیص میدهد 
سر و شانه را كمی بلند میكند 
بطرف صداهای بلند برمی گردد 
می تواند دست ها را بهم برساند وممكن است روی اسباب بازیها بكوبد 
می تواند بغلتد 



چهارماهگی
سر را بطور ثابت بالا نگه می دارد 
می تواند وزن را روی پاها تحمل كند 
وقتی با او صحبت می كنید با صوت پاسخ میدهد 
می تواند به اسباب بازی چنگ بزند 
دستش را به طرف اشیا دراز می كند 
می تواند بغلتد 
اصوات را تقلید میكند 
ممكن است اولین دندانش جوانه بزند 
ممكن است برای خوردن جامدات آماده باشد 



پنج ماهگی
رنگهای تیره را تشخیص میدهد 
می تواند بغلتد 
با بازی كردن با دست ها و پاهایش خودش را سرگرم می كند 
بطرف صداهای جدید میچرخد 
نام خود را تشخیص میدهد 
ممكن است بدون كمك چند لحظه بنشیند 
اشیا را به دهان میبرد 
ممكن است ترس از غریبه ها شروع شود 



شش ماهگی
بطرف صداها واصوات میچرخد 
صدا را تقلید میكند و حباب درست می كند 
به هر دو جهت می غلتد 
دستش را به طرف اشیا دراز می كند و آنها را به دهان می برد 
بدون كمك می نشیند 
برای خوردن آماده است 
ممكن است بطرف جلو خیز بردارد كه روی زمین بخزد 
ممكن است بخش های كلمات را به هم بچسباند و كلمه ای نامفهوم بسازد 
ممكن است اشیا را بطرف خود بكشد. 

[ کل صفحات : 7 ]1 2 3 4 5 6 7